🛰️ NISAR उपग्रह: जागतिक सहकार्याचा विज्ञानातला क्रांतिकारक टप्पा

1.NISAR म्हणजे काय?

➤ NISAR (NASA-ISRO Synthetic Aperture Radar) हा ISRO आणि NASA यांच्यातील संयुक्त उपग्रह प्रकल्प आहे

➤ पृथ्वीच्या पृष्ठभागाची अचूक माहिती गोळा करणारा जगातील पहिला द्वि-रेडार प्रणालीवर आधारित रिमोट सेंसिंग उपग्रह

➤ प्रत्येक १२ दिवसांनी संपूर्ण पृथ्वीचा भूभाग व हिमप्रदेश स्कॅन करणार

2.डेटा क्षमतांमध्ये प्रचंड वाढ

➤ NISAR दररोज 80 टेराबाईट इतका डेटा निर्माण करेल

➤ ही क्षमता सध्याच्या कोणत्याही पृथ्वी निरीक्षण प्रणालीपेक्षा ३ पट जास्त आहे

➤ डेटा केवळ काही तासांत उपलब्ध होईल, ज्यामुळे पूर, वादळ अशा आपत्तीमध्ये तातडीच्या उपाययोजना शक्य

3.नैसर्गिक आपत्तींवरील निरीक्षणासाठी महत्त्वपूर्ण

➤ भूकंप, भूस्खलन यासारख्या नैसर्गिक आपत्तींवर पूर्वसूचना मिळण्यास मदत

➤ केवळ १ सेंटीमीटर इतक्या सूक्ष्म हालचालींचाही मागोवा घेता येणार

➤ ढग, धूर आणि घनदाट जंगलांमधूनही स्पष्ट निरीक्षण करता येणार

4.दोन Synthetic Aperture Radar (SAR) प्रणालींचे सामर्थ्य

➤ दोन्ही SAR प्रणाली एकाच वेळी भिन्न प्रकारचे इमेजिंग करतील

➤ एक SAR पृथ्वीच्या पृष्ठभागाचे बारकाईने निरीक्षण करेल – पर्वतरांगा, झाडांची उंची, जंगल घनता

➤ दुसरा SAR कमी तरंगलांबीचा असून, तो पाणीसाठे, जमिनीची आर्द्रता, पिकांची परिपक्वता याबाबत माहिती पुरवेल

➤ शेती संशोधनासाठी आणि कार्बन स्टॉक मोजणीसाठी अत्यंत उपयुक्त

5.उपग्रह प्रकल्पाची दीर्घ योजना आणि अंमलबजावणी

➤ NISAR प्रकल्पाची कल्पना NASA ने 2008 मध्ये मांडली

➤ ISRO 2012 मध्ये या प्रकल्पात सहभागी झाले

➤ ISRO ने एक SAR तयार केला, डेटा हँडलिंग सिस्टीम, डाउनलिंक सिस्टीम्स आणि GSLV-F16 प्रक्षेपण यंत्रणा पुरवली

6.वैज्ञानिक सहकार्याची गरज आणि संदेश

➤ ट्रम्प प्रशासनाने NASA वर केलेल्या निधी कपातीमुळे अडचणी आल्या, पण भारताच्या सहकार्यामुळे प्रकल्प पूर्ण झाला

➤ उपग्रह प्रकल्प हे उच्च विज्ञानाचे उदाहरण असून त्यासाठी राष्ट्रांमधील सहकार्य अत्यावश्यक

➤ यश ही जागतिक सहकार्याच्या धोरणाची साक्ष आहे – विज्ञान हे सीमांवर अवलंबून राहत नाही

7.भविष्यातील संभाव्य उपयोग

➤ आपत्ती व्यवस्थापनात क्रांती – जलद निर्णयक्षमता

➤ हवामान बदल, पर्यावरणीय बदल यांचे अचूक निरीक्षण

➤ शाश्वत शेती विकासासाठी शेतीशी संबंधित सूक्ष्म डेटा

➤ पाणीसाठा, जमिनीचे आरोग्य आणि कार्बन उत्सर्जन यावर आधारित धोरणात्मक निर्णय

📌 निष्कर्ष

➤ NISAR हा केवळ वैज्ञानिक प्रगतीचा टप्पा नसून तो जागतिक सहकार्याची शक्तीही दाखवतो

➤ आपत्ती व्यवस्थापन, पर्यावरण निरीक्षण आणि शेती संशोधन यामध्ये NISAR उपयुक्त ठरणार

➤ विज्ञानाला सीमारेषा नसतात – आणि त्याची खरी ताकद सहकार्य आणि सामूहिक उद्दिष्टांमध्ये असते