जवाहर नवोदय विद्यालय प्रवेश परीक्षा (JNVST) सराव चाचणी 01 मानसिक क्षमता चाचणी, अंकगणित व भाषा (एकूण प्रश्न : ८० | एकूण गुण : १००

जवाहर नवोदय विद्यालय प्रवेश परीक्षा (JNVST) सराव चाचणी

मानसिक क्षमता चाचणी, अंकगणित व भाषा (एकूण प्रश्न : ८० | एकूण गुण : १०० | प्रत्येकी १.२५ गुण)

मार्गदर्शक श्री प्रशांत पेंधे सर 9834383772

विभाग १ : मानसिक क्षमता चाचणी - प्रश्न १ ते ४० (गुण ५०)

A B C D E | F G H I J | K L M N O | P Q R S T | U V W X Y

१. खालील पर्यायांपैकी वेगळा घटक ओळखा:

१) चौरस (४ बाजू) २) आयत (४ बाजू) ३) त्रिकोण (३ बाजू) ४) समभुज चौकोन (४ बाजू)

२. खालील पर्यायांतून गटात न बसणारे पद ओळखा:

१) २७ (३ चा घन) २) ६४ (४ चा घन) ३) १२५ (५ चा घन) ४) १४४ (फक्त १२ चा वर्ग)

३. गटात न बसणारा पर्याय निवडा:

१) झाड २) वनस्पती ३) रोपटे ४) दगड (निर्जीव घटक)

४. खालीलपैकी वेगळे पद कोणते?

१) मीटर २) सेंटीमीटर ३) लिटर (द्रव मोजण्याचे परिमाण) ४) किलोमीटर

५. खालीलपैकी 'E' या अक्षराशी तंतोतंत जुळणारे अक्षर कोणते?

१) F २) E ३) L ४) T

६. इंग्रजी अक्षरमालेत डावीकडून ८ व्या क्रमांकावर कोणते अक्षर येते? (A=1)

१) G २) H ३) I ४) F

७. खालील संख्यांमधून ४ ने पूर्ण भाग जाणारी संख्या कोणती?

१) ५२३ २) ६१४ ३) ७२८ (शेवटचे दोन अंक २८) ४) ८११

८. 'A, E, I, O, U' या गटामध्ये खालीलपैकी कोणता घटक योग्य बसेल?

१) B २) C ३) स्वर (Vowel) ४) D

९. संख्या मालिका पूर्ण करा: ३, ६, १२, २४, ४८, ?

१) ६० २) ७२ ३) ९६ (दुप्पट संख्या) ४) ८४

१०. संख्या मालिका पूर्ण करा: ५, १०, १५, २०, २५, ?

१) २८ २) ३० (+५ फरक) ३) ३५ ४) ४०

११. चौरस संख्यांची मालिका पूर्ण करा: १, ४, ९, १६, २५, ३६, ?

१) ४० २) ४५ ३) ४९ (७ चा वर्ग) ४) ६४

१२. अक्षरमालिका पूर्ण करा: A, C, E, G, I, ?

१) J २) K (+२ अंतर) ३) L ४) M

१३. समसंबंध ओळखा: दिवस : सूर्य :: रात्र : ?

१) प्रकाश २) चंद्र ३) ढग ४) पाऊस

१४. समसंबंध ओळखा: डॉक्टर : रुग्णालय :: शिक्षक : ?

१) शेत २) शाळा ३) न्यायालय ४) दुकान

१५. समसंबंध ओळखा: ५ : २५ :: ९ : ? (वर्ग संख्या)

१) १८ २) ४५ ३) ८१ ४) ९०

१६. समसंबंध ओळखा: २ : ८ :: ३ : ? (घन संख्या)

१) ६ २) ९ ३) २७ ४) १८

१७. सकाळी सूर्य पूर्वेला असतो, तेव्हा सूर्याकडे तोंड करून उभे राहिल्यास डाव्या हाताला कोणती दिशा असेल?

१) दक्षिण २) उत्तर ३) पश्चिम ४) नैऋत्य

१८. घड्याळात बरोबर ६:०० वाजले असता तासकाटा व मिनिटकाटा यांमध्ये किती अंशाचा कोन होतो?

१) ९०° २) १२०° ३) १८०° (सरळकोन) ४) ३६०°

१९. जर आज बुधवार आहे, तर आजपासून ५ दिवसांनंतर कोणता वार येईल?

१) शनिवार २) रविवार ३) सोमवार ४) मंगळवार

२०. एका वर्षातील प्रजासत्ताक दिन (२६ जानेवारी) रविवारी आल्यास त्याच वर्षी १ फेब्रुवारीला कोणता वार असेल?

१) शनिवार २) रविवार ३) सोमवार ४) मंगळवार

२१. एका सांकेतिक भाषेत CAT हा शब्द DBU असा लिहिला (+१ बदल), तर DOG हा शब्द कसा लिहाल?

१) CNE २) EPH ३) FQI ४) EOF

२२. एका सांकेतिक भाषेत पुस्तक = ५, वही = ३, पेन = २, तर अक्षरांची संख्या लक्षात घेऊन 'शाळा' या शब्दाचा संकेत काय असेल?

१) २ २) ३ ३) ४ ४) १

२३. जर 'पाण्याला' 'दूध' म्हटले आणि 'दुधाला' 'अमृत' म्हटले, तर तहान लागल्यावर आपण काय प्यावे?

१) पाणी २) दूध ३) अमृत ४) चहा

२४. जर RED = 3, BLUE = 4, GREEN = 5, तर ORANGE = ?

१) ५ २) ६ (अक्षरांची संख्या) ३) ७ ४) ८

२५. 'T' या इंग्रजी अक्षराची आरशातील प्रतिमा कशी दिसेल?

१) T सारखीच २) उलटी ३) आडवी ४) तिरपी

२६. 'M' या अक्षराची उजव्या बाजूला ठेवलेल्या आरशातील प्रतिमा कशी दिसेल?

१) W २) M ३) N ४) E

२७. '8' या अंकाची आरशातील प्रतिमा कशी दिसेल?

१) 8 सारखीच २) 3 सारखी ३) 0 सारखी ४) उलटी

२८. 'B' या अक्षराची आरशातील प्रतिमा कशी दिसेल?

१) B सारखीच २) विरुद्ध दिशेला वक्र भाग असलेली ३) P सारखी ४) D सारखी

२९. 'H' या अक्षराचे पाण्यातील प्रतिबिंब कसे दिसेल?

१) H सारखेच २) I सारखे ३) आडवे ४) उलटे

३०. 'C' या अक्षराचे पाण्यातील प्रतिबिंब खालीलपैकी कसे दिसेल?

१) C सारखेच २) D सारखे ३) U सारखे ४) O सारखे

३१. 'A' या अक्षराचे पाण्यातील प्रतिबिंब कसे दिसेल?

१) A सारखेच २) उलटे (▽ सारखा आकार) ३) V सारखे ४) आडवे

३२. '0' (शून्य) चे पाण्यातील प्रतिबिंब कसे दिसेल?

१) 0 सारखेच २) 1 सारखे ३) 8 सारखे ४) बदललेले

३३. राहुलच्या वडिलांचे वडील राहुलचे कोण लागतात?

१) मामा २) काका ३) आजोबा ४) भाऊ

३४. अनिताच्या आईचा एकुलता एक भाऊ अनिताचा कोण लागेल?

१) मामा २) काका ३) आत्या ४) दादा

३५. एका रांगेत सुरेशचा क्रमांक दोन्ही बाजूंनी ६ वा असल्यास रांगेत एकूण मुले किती?

१) १२ २) ११ (६ + ६ - १) ३) १० ४) १३

३६. एका टेबलावर ५ सफरचंद होती, त्यातील २ तुम्ही उचलली, तर तुमच्याकडे किती सफरचंद आहेत?

१) ३ २) २ (जी तुम्ही उचलली आहेत) ३) ५ ४) ०

३७. चौकोनाला एकूण किती बाजू आणि किती शिरोबिंदू असतात?

१) ३ बाजू, ३ शिरोबिंदू २) ४ बाजू, ४ शिरोबिंदू ३) ५ बाजू, ५ शिरोबिंदू ४) २ बाजू, ४ शिरोबिंदू

३८. त्रिकोणाच्या तिन्ही कोनांच्या मापांची बेरीज किती असते?

१) ९०° २) १८०° ३) ३६०° ४) २७०°

३९. वर्तुळाला एकूण किती कोपरे असतात?

१) ० (एकही कोपरा नसतो) २) १ ३) २ ४) ४

४०. एका चौरसाची प्रत्येक बाजू समान लांबीची असते, तर चौरसाला एकूण किती काटकोन असतात?

१) २ २) ३ ३) ४ काटकोन ४) १

विभाग २ : अंकगणित चाचणी - प्रश्न ४१ ते ६० (गुण २५)

४१. ७, ०, ५, २ हे सर्व अंक प्रत्येकी एकदाच वापरून तयार होणारी लहानात लहान ४ अंकी संख्या कोणती?

१) ०२५७ २) २०५७ ३) २५०७ ४) ७५२०

४२. ८४,३२५ या संख्येतील '४' या अंकाची स्थानिक किंमत किती?

१) ४० २) ४०० ३) ४,००० ४) ४०,०००

४३. १२ आणि १८ यांचा लसावि (L.C.M.) किती येईल?

१) ६ २) २४ ३) ३६ ४) ७२

४४. १६ आणि २४ यांचा मसावि (H.C.F.) किती आहे?

१) ४ २) ८ ३) १२ ४) २

४५. सोडवा: २५ + १५ × २ - १० = ? (पदावली नियम)

१) ७० २) ४५ (२५ + ३० - १० = ४५) ३) ३५ ४) ५०

४६. अपूर्णांकांची बेरीज करा: ३/७ + २/७ = ?

१) ५/१४ २) ५/७ ३) ६/७ ४) १/७

४७. ३/५ हा अपूर्णांक शेकडेवारीत (टक्केवारीत) कसा लिहाल? (३/५ × १००)

१) ३०% २) ५०% ३) ६०% ४) ७५%

४८. ५०० रुपयांचे २०% म्हणजे किती रुपये?

१) ५० रु. २) १०० रु. ३) १५० रु. ४) २५ रु.

४९. एका दुकानदाराने एक वस्तू ४०० रुपयांना खरेदी केली आणि ५०० रुपयांना विकली, तर त्याला किती नफा झाला?

१) १०० रु. २) २०० रु. ३) ५० रु. ४) ८० रु.

५०. १,००० रुपयांचे द.सा.द.शे. १० दराने २ वर्षांचे सरळव्याज किती होईल? (म × द × क / १००)

१) १०० रु. २) १५० रु. ३) २०० रु. ४) २५० रु.

५१. १०, १५, २० या तीन संख्यांची सरासरी (Average) किती येईल? (४५ ÷ ३)

१) १० २) १५ ३) २० ४) १२

५२. एका चौरसाची बाजू ८ सेमी असल्यास त्याची परिमिती किती सेमी होईल? (४ × बाजू)

१) १६ सेमी २) २४ सेमी ३) ३२ सेमी ४) ६४ सेमी

५३. एका आयताची लांबी १० सेमी आणि रुंदी ६ सेमी असल्यास त्याचे क्षेत्रफळ किती चौरस सेमी होईल?

१) ३२ चौ.सेमी २) ६० चौ.सेमी ३) १६ चौ.सेमी ४) ४० चौ.सेमी

५४. एक गाडी ताशी ६० किमी वेगाने धावते, तर ती गाडी ३ तासांत किती अंतर कापेल? (अंतर = वेग × वेळ)

१) १२० किमी २) १५० किमी ३) १८० किमी ४) २०० किमी

५५. २.५ किलोग्रॅम (किग्रॅ) म्हणजे किती ग्रॅम?

१) २५० ग्रॅम २) २५०० ग्रॅम ३) २००० ग्रॅम ४) २५००० ग्रॅम

५६. ३ लिटर आणि २५० मिली म्हणजे एकूण किती मिलीलिटर?

१) ३२५ मिली २) ३०२५ मिली ३) ३२५० मिली ४) ३५०० मिली

५७. १ ते ५० पर्यंत एकूण किती मूळ संख्या आहेत?

१) १० २) १२ ३) १५ ४) २५

५८. ५.७५ या दशांश अपूर्णांकाचे व्यवहारी अपूर्णांकात रूपांतर करा: (५७५/१०० = २३/४ = ५ पूर्णांक ३/४)

१) ५ पूर्णांक १/२ २) ५ पूर्णांक ३/४ ३) ५ पूर्णांक १/४ ४) ५ पूर्णांक ३/५

५९. एका इष्टिकाचिती आकाराच्या पेटीची लांबी ५ सेमी, रुंदी ४ सेमी व उंची ३ सेमी आहे, तर तिचे घनफळ (Volume) किती घन सेमी?

१) १२ घन सेमी २) ४० घन सेमी ३) ६० घन सेमी ४) १२० घन सेमी

६०. २४ डझन म्हणजे एकूण किती वस्तू? (२४ × १२)

१) २४० २) २६० ३) २८८ ४) ३००

विभाग ३ : भाषा (मराठी) चाचणी - प्रश्न ६१ ते ८० (गुण २५)

उतारा क्र. १ (प्रश्न ६१ ते ६५ साठी):
निसर्गाचा समतोल राखण्यासाठी झाडे अत्यंत महत्त्वाची भूमिका बजावतात. झाडे हवेतील दूषित कार्बन डायऑक्साईड शोषून घेतात आणि आपल्याला जगण्यासाठी आवश्यक असणारा प्राणवायू (ऑक्सिजन) देतात. त्यामुळे हवेतील प्रदूषण कमी होते. झाडांच्या मुळांमुळे जमिनीची धूप थांबते आणि पावसाचे प्रमाण वाढण्यास मदत होते. पक्षांना घरटी बांधायला आणि प्राण्यांना सावलीत विसावा घ्यायला झाडांचाच आधार असतो. मानवाने आपल्या स्वार्थासाठी मोठ्या प्रमाणावर जंगलतोड केली, तर पावसाचे प्रमाण घटेल आणि दुष्काळ, पूर यांसारखी संकटे ओढवतील. म्हणूनच 'झाडे लावा, झाडे जगवा' हा संदेश प्रत्येकाने आचरणात आणला पाहिजे.

६१. झाडे हवेतून कोणता वायू शोषून घेतात?

१) ऑक्सिजन २) कार्बन डायऑक्साईड ३) नायट्रोजन ४) हायड्रोजन

६२. झाडांमुळे जमिनीचा कोणता मोठा फायदा होतो?

१) जमीन नापीक होते २) जमिनीची धूप थांबते ३) पाणी आटून जाते ४) प्रदूषण वाढते

६३. माणसाने बेसुमार जंगलतोड केल्यास काय घडेल?

१) दुष्काळ व पूर यांसारखी संकटे येतील २) भरपूर पाऊस पडेल ३) शेती समृद्ध होईल ४) प्रदूषण नष्ट होईल

६४. 'प्राणवायू' या शब्दाचा समानार्थी शब्द कोणता?

१) कार्बन २) ऑक्सिजन ३) धूर ४) बाष्प

६५. उताऱ्यातून कोणता महत्त्वाचा संदेश दिला आहे?

१) उद्योग वाढवणे २) कारखाने उभारणे ३) झाडे लावा, झाडे जगवा ४) लाकूड तोडणे

उतारा क्र. २ (प्रश्न ६६ ते ७० साठी):
भारताचे माजी राष्ट्रपती आणि थोर वैज्ञानिक डॉ. ए. पी. जे. अब्दुल कलाम यांचे बालपण अत्यंत साधे आणि कष्टाचे होते. त्यांचा जन्म तमिळनाडूतील रामेश्वरम येथे एका गरीब कुटुंबात झाला. बालवयात त्यांनी वर्तमानपत्रे वाटून आपल्या कुटुंबाला आर्थिक हातभार लावला. शिक्षणाची प्रचंड आवड आणि जिद्दीच्या जोरावर त्यांनी भौतिकशास्त्र आणि एरोनॉटिकल इंजिनिअरिंगचे उच्च शिक्षण पूर्ण केले. पुढे त्यांनी भारताच्या क्षेपणास्त्र विकास कार्यक्रमात मोलाचे योगदान दिले, म्हणूनच त्यांना 'भारताचे मिसाईल मॅन' म्हणून ओळखले जाते. ते नेहमी तरुणांना सांगायचे, 'स्वप्ने ती नव्हेत जी झोपेत पडतात, स्वप्ने ती असतात जी तुम्हाला झोपू देत नाहीत.'

६६. डॉ. ए. पी. जे. अब्दुल कलाम यांचा जन्म कोठे झाला?

१) चेन्नई २) रामेश्वरम ३) बंगळुरू ४) मुंबई

६७. बालपणी डॉ. कलाम कुटुंबाला मदत करण्यासाठी कोणते काम करायचे?

१) वर्तमानपत्रे वाटणे २) शेतीकाम करणे ३) दुकानात काम करणे ४) मासेमारी

६८. डॉ. कलाम यांना कोणत्या टोपणनावाने ओळखले जाते?

१) रॉकेट मॅन २) मिसाईल मॅन ३) आयर्न मॅन ४) फ्लाईंग मॅन

६९. डॉ. कलाम यांच्या मते खरी 'स्वप्ने' कोणती असतात?

१) जी झोपेत पडतात २) जी तुम्हाला झोपू देत नाहीत ३) जी दिवसा पडतात ४) जी विसरून जातात

७०. 'वैज्ञानिक' या शब्दाचा योग्य अर्थ कोणता?

१) विज्ञानाचा अभ्यास व संशोधन करणारा २) शेतकरी ३) खेळाडू ४) व्यापारी

उतारा क्र. ३ (प्रश्न ७१ ते ७५ साठी):
वाचनामुळे माणसाचे जीवन समृद्ध होते. ग्रंथ हे आपले खरे मार्गदर्शक आणि निःस्वार्थ मित्र असतात. वाचनामुळे आपली विचारशक्ती, कल्पकता आणि शब्दसंपत्ती वाढते. आजच्या डिजिटल युगात टीव्ही आणि मोबाईलच्या अतिवापरामुळे मुलांमधील पुस्तके वाचण्याची सवय कमी होत चालली आहे, ही चिंतेची बाब आहे. दररोज वर्तमानपत्रे, चांगली पुस्तके, कथा-कादंबऱ्या वाचल्याने जगाचे अथांग ज्ञान प्राप्त होते. डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांनी 'वाचाल तर वाचाल' असा मोलाचा मंत्र दिला आहे. प्रत्येक गावात आणि शाळेत ग्रंथालयांची सोय असणे हे समाजप्रबोधनासाठी गरजेचे आहे.

७१. वाचनामुळे माणसाचा कोणता मोठा फायदा होतो?

१) वेळ वाया जातो २) विचारशक्ती व कल्पकता वाढते ३) डोळे दुखतात ४) आळस वाढतो

७२. 'वाचाल तर वाचाल' हा प्रसिद्ध मंत्र कोणाचा आहे?

१) महात्मा गांधी २) डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर ३) लोकमान्य टिळक ४) साने गुरुजी

७३. आजच्या काळात मुलांची वाचनाची आवड कशामुळे कमी होत आहे?

१) मैदानी खेळांमुळे २) टीव्ही व मोबाईलच्या अतिवापरामुळे ३) शाळेतील अभ्यासामुळे ४) ग्रंथालयामुळे

७४. आपले निःस्वार्थ मित्र कोण असतात असे म्हटले आहे?

१) मोबाईल २) ग्रंथ / पुस्तके ३) टीव्ही ४) संगणक

७५. 'ग्रंथालय' या शब्दाचा अर्थ काय?

१) पुस्तके ठेवण्याची व वाचण्याची जागा २) खेळाचे मैदान ३) औषधांचे दुकान ४) भाजीमंडई

उतारा क्र. ४ (प्रश्न ७६ ते ८० साठी):
'शरीरमाद्यं खलु धर्मसाधनम्' म्हणजेच कोणतेही चांगले कार्य करण्यासाठी शरीर निरोगी असणे ही पहिली पायरी आहे. दररोज नियमित व्यायाम केल्याने शरीराची प्रतिकारशक्ती वाढते आणि स्नायू मजबूत होतात. खेळल्यामुळे मुलांचा शारीरिक व मानसिक विकास होतो. मैदानावरील मैदानी खेळ खेळल्याने सहकार्य, नेतृत्व आणि खिलाडूवृत्ती या गुणांची वाढ होते. जंक फूड, तेलकट पदार्थ खाणे टाळून सकस आहार घेतल्यास आजारपणापासून दूर राहता येते. निरोगी शरीरातच निरोगी मन वास करते, म्हणूनच प्रत्येकाने आपल्या आरोग्याची काळजी घेतली पाहिजे.

७६. नियमित व्यायामामुळे शरीराचा कोणता फायदा होतो?

१) प्रतिकारशक्ती वाढते व स्नायू मजबूत होतात २) वजन अतोनात वाढते ३) थकवा येतो ४) आजार वाढतात

७७. मैदानी खेळ खेळल्याने मुलांमध्ये कोणत्या गुणांची वाढ होते?

१) आळस २) भांडण ३) सहकार्य व खिलाडूवृत्ती ४) अहंकार

७८. आजारपणापासून दूर राहण्यासाठी काय टाळले पाहिजे?

१) सकस अन्न २) जंक फूड व तेलकट पदार्थ ३) पाणी ४) दूध

७९. 'निरोगी' या शब्दाचा योग्य विरुद्धार्थी शब्द कोणता?

१) सुदृढ २) निरोगीच ३) रोगी / आजारी ४) तंदुरुस्त

८०. 'निरोगी शरीरातच ...... मन वास करते.' रिकाम्या जागी योग्य शब्द निवडा:

१) निरोगी २) उदास ३) आळशी ४) चिंतीत

इयत्ता चौथी व पाचवी नवोदय / शिष्यवृत्ती WhatsApp ग्रुपमध्ये सामील व्हा!

दररोज नवीन सराव चाचण्या, सराव प्रश्नपत्रिका व नवोदय अभ्यास साहित्य मिळवण्यासाठी खालील बटनावर क्लिक करा.

📱 नवोदय व शिष्यवृत्ती WhatsApp ग्रुप जॉइन करा

❌ No Private Class

✅ ONLY घरचा अभ्यास

जिल्हा परिषदेच्या शिक्षकांनी तयार केलेल्या गरजू विद्यार्थ्यांसाठी हे ग्रुप्स आहेत.
सर्व जिल्हा परिषद शाळेतील पालकांनी आपल्या पाल्याच्या इयत्तानुसार योग्य ग्रुपवरच add व्हावे ही नम्र विनंती.

📚 इयत्ता पहिली 📖 इयत्ता दुसरी 📘 इयत्ता तिसरी 📙 इयत्ता चौथी 📗 इयत्ता पाचवी ch इयत्ता सहावी व सातवी

निर्मिती: जिल्हा परिषद शिक्षक वर्ग