जवाहर नवोदय विद्यालय प्रवेश परीक्षा (JNVST) सराव चाचणी 02 मानसिक क्षमता चाचणी, अंकगणित व भाषा (एकूण प्रश्न : ८० | एकूण गुण : १००

जवाहर नवोदय विद्यालय प्रवेश परीक्षा (JNVST) सराव चाचणी क्र. ३

मानसिक क्षमता चाचणी, अंकगणित व भाषा (एकूण प्रश्न : ८० | एकूण गुण : १०० | प्रत्येकी १.२५ गुण)

मार्गदर्शक श्री प्रशांत पेंधे सर 9834383772

विभाग १ : मानसिक क्षमता चाचणी - प्रश्न १ ते ४० (गुण ५०)

A B C D E | F G H I J | K L M N O | P Q R S T | U V W X Y

१. खालील पर्यायांमधून वेगळा घटक ओळखा:

१) वर्तुळ (कोने नसलेली आकृती) २) त्रिकोण (३ बाजू) ३) चौरस (४ बाजू) ४) पंचकोन (५ बाजू)

२. खालील पर्यायांतून गटात न बसणारे पद ओळखा:

१) १६ (४ चा वर्ग) २) ३६ (६ चा वर्ग) ३) ४९ (७ चा वर्ग) ४) ५० (वर्ग संख्या नाही)

३. गटात न बसणारा पर्याय निवडा:

१) पोपट २) कबूतर ३) कावळा ४) गाय (भूचर प्राणी)

४. खालीलपैकी वेगळा घटक कोणता?

१) किलो २) ग्रॅम ३) मिलीग्रॅम ४) मीटर (लांबीचे एकक)

५. खालीलपैकी 'W' या अक्षराशी तंतोतंत जुळणारे अक्षर कोणते?

१) M २) V ३) W ४) N

६. इंग्रजी अक्षरमालेत डावीकडून १५ व्या क्रमांकावर कोणते अक्षर येते? (A=1)

१) N २) O ३) P ४) M

७. खालील संख्यांमधून ५ ने पूर्ण भाग जाणारी संख्या कोणती?

१) ३२४ २) ४५८ ३) ६७५ (एककस्थानी ५) ४) ७८२

८. 'तांबडा, पिवळा, निळा, हिरवा' या गटामध्ये कोणता घटक योग्य बसेल?

१) रंग २) फळ ३) फूल ४) झाड

९. संख्या मालिका पूर्ण करा: २, ४, ८, १६, ३२, ?

१) ४८ २) ६४ (दुप्पट संख्या) ३) ५४ ४) ७२

१०. संख्या मालिका पूर्ण करा: ७, १४, २१, २८, ३५, ?

१) ४० २) ४२ (७ चा पाढा) ३) ४९ ४) ४५

११. विषम संख्यांची मालिका पूर्ण करा: १, ३, ५, ७, ९, ?

१) १० २) ११ ३) १२ ४) १३

१२. अक्षरमालिका पूर्ण करा: B, D, F, H, J, ?

१) K २) L (+२ अंतर) ३) M ४) N

१३. समसंबंध ओळखा: पक्षी : आकाश :: मासा : ?

१) जमीन २) पाणी ३) हवा ४) झाड

१४. समसंबंध ओळखा: सुतार : लाकूड :: कुंभार : ?

१) लोखंड २) माती ३) कापड ४) काच

१५. समसंबंध ओळखा: ४ : १६ :: ७ : ? (वर्ग संख्या)

१) २८ २) ३५ ३) ४९ ४) ५६

१६. समसंबंध ओळखा: १ : १ :: ४ : ? (घन संख्या: ४³)

१) ८ २) १६ ३) ६४ ४) २४

१७. संध्याकाळी सूर्यास्ताच्या वेळी सूर्याकडे तोंड करून उभे राहिल्यास उजव्या हाताला कोणती दिशा असेल?

१) दक्षिण २) उत्तर ३) पूर्व ४) पश्चिम

१८. घड्याळात बरोबर ९:०० वाजले असता दोन्ही काट्यांमध्ये कोणता कोन तयार होतो?

१) लघुकोन २) काटकोन (९०°) ३) विशालकोन ४) सरळकोन

१९. जर काल शनिवार होता, तर उद्या कोणता वार असेल?

१) रविवार २) सोमवार ३) मंगळवार ४) बुधवार

२०. बालदिन (१४ नोव्हेंबर) गुरुवारी असल्यास त्याच महिन्यात २१ नोव्हेंबरला कोणता वार असेल? (१४+७=२१)

१) शुक्रवार २) बुधवार ३) गुरुवार ४) शनिवार

२१. एका सांकेतिक भाषेत BAT = 2120, तर CAT = ?

१) 3120 २) 4120 ३) 2120 ४) 3220

२२. एका सांकेतिक भाषेत झाड = ४, पान = २, फूल = २, तर 'फळ' या शब्दातील अक्षरांची संख्या किती?

१) १ २) २ ३) ३ ४) ४

२३. जर 'पांढऱ्याला' 'हिरवा' म्हटले आणि 'हिरव्याला' 'लाल' म्हटले, तर झाडांच्या पानांचा रंग कोणता?

१) पांढरा २) हिरवा ३) लाल ४) काळा

२४. जर PEN = 3, BOOK = 4, SCHOOL = 6, तर TEACHER = ?

१) ५ २) ६ ३) ७ (अक्षरांची संख्या) ४) ८

२५. 'A' या इंग्रजी अक्षराची आरशातील प्रतिमा कशी दिसेल?

१) A सारखीच २) उलटी ३) आडवी ४) वाकडी

२६. 'H' या अक्षराची आरशातील प्रतिमा कशी दिसेल?

१) H सारखीच २) I सारखी ३) आडवी ४) तिरपी

२७. 'O' या आकाराची आरशातील प्रतिमा कशी दिसेल?

१) O सारखीच २) बदललेली ३) चौकोनी ४) त्रिकोणी

२८. 'D' या अक्षराची आरशातील प्रतिमा कशी दिसेल?

१) D सारखीच २) डाव्या बाजूला वक्र भाग असलेली ३) B सारखी ४) P सारखी

२९. 'E' या अक्षराचे पाण्यातील प्रतिबिंब खालीलपैकी कसे दिसेल?

१) E सारखेच २) 3 सारखे ३) M सारखे ४) W सारखे

३०. 'B' या अक्षराचे पाण्यातील प्रतिबिंब कसे दिसेल?

१) B सारखेच २) D सारखे ३) उलटे ४) आडवे

३१. 'M' या अक्षराचे पाण्यातील प्रतिबिंब कसे दिसेल?

१) M सारखेच २) W सारखे ३) N सारखे ४) V सारखे

३२. '8' या अंकाचे पाण्यातील प्रतिबिंब कसे दिसेल?

१) 8 सारखेच २) 3 सारखे ३) 0 सारखे ४) बदललेले

३३. तुमच्या आईच्या बहिणीला तुम्ही काय म्हणता?

१) आत्या २) मावशी ३) काकू ४) मामी

३४. रोहनच्या वडिलांची एकुलती एक बहीण रोहनची कोण लागेल?

१) मावशी २) आत्या ३) काकू ४) आजी

३५. एका रांगेत अमोलचा क्रमांक डावीकडून ७ वा आणि उजवीकडून ७ वा आहे, तर रांगेत एकूण मुले किती?

१) १४ २) १३ (७ + ७ - १) ३) १२ ४) १५

३६. एका टोपलीत १० आंबे होते. तुम्ही त्यातील ३ आंबे घेतले, तर तुमच्याकडे किती आंबे आहेत?

१) ७ २) ३ (जी तुम्ही उचलली आहेत) ३) १० ४) ०

३७. त्रिकोणाला एकूण किती बाजू आणि किती कोन असतात?

१) ३ बाजू, ३ कोन २) ४ बाजू, ४ कोन ३) २ बाजू, ३ कोन ४) ३ बाजू, ४ कोन

३८. चौरसाच्या चारही कोनांच्या मापांची बेरीज किती असते?

१) १८०° २) ९०° ३) ३६०° (४ × ९०°) ४) २७०°

३९. ज्या आकृतीला लांबी आणि रुंदी समान असते, त्या चौकोनाला काय म्हणतात?

१) आयत २) चौरस ३) समलंब चौकोन ४) त्रिकोण

४०. वृत्तचितीला (दंडगोलाला - Cylinder) एकूण किती वर्तुळाकार पृष्ठे असतात?

१) १ २) २ (तळ व छत) ३) ३ ४) ०

विभाग २ : अंकगणित चाचणी - प्रश्न ४१ ते ६० (गुण २५)

४१. ८, ५, ०, ३ हे सर्व अंक प्रत्येकी एकदाच वापरून तयार होणारी मोठ्यात मोठी ४ अंकी संख्या कोणती?

१) ८५३० २) ८५०३ ३) ८३५० ४) ३०५८

४२. ७६,८९२ या संख्येतील '६' या अंकाची स्थानिक किंमत किती?

१) ६० २) ६०० ३) ६,००० ४) ६०,०००

४३. १५ आणि २० यांचा लसावि (L.C.M.) किती येईल?

१) ३० २) ४५ ३) ६० ४) ७५

४४. १८ आणि २४ यांचा मसावि (H.C.F.) किती आहे?

१) २ २) ३ ३) ६ ४) १२

४५. सोडवा: ४० + २० ÷ ५ × २ - ८ = ? (पदावली नियम)

१) ४० (४० + ४ × २ - ८ = ४० + ८ - ८ = ४०) २) ४८ ३) ३२ ४) १६

४६. अपूर्णांकांची बेरीज करा: ४/९ + ३/९ = ?

१) ७/१८ २) ७/९ ३) १२/९ ४) १/९

४७. २/५ हा अपूर्णांक शेकडेवारीत (टक्केवारीत) किती होईल? (२/५ × १००)

१) २०% २) ३०% ३) ४०% ४) ५०%

४८. ८०० रुपयांचे २५% म्हणजे किती रुपये?

१) १०० रु. २) १५० रु. ३) २०० रु. ४) २५० रु.

४९. एका विक्रेत्याने ५०० रुपयांची वस्तू ६०० रुपयांना विकल्यास त्याला किती नफा होईल?

१) ५० रु. २) १०० रु. ३) १५० रु. ४) २०० रु.

५०. २,००० रुपयांचे द.सा.द.शे. ५ दराने ३ वर्षांचे सरळव्याज किती होईल? (म × द × क / १००)

१) २०० रु. २) २५० रु. ३) ३०० रु. ४) ३५० रु.

५१. २०, ३०, ४० या तीन संख्यांची सरासरी किती येईल? (९० ÷ ३)

१) २५ २) ३० ३) ३५ ४) ४०

५२. एका चौरसाची बाजू १० सेमी असल्यास त्याची परिमिती किती सेमी होईल? (४ × बाजू)

१) २० सेमी २) ३० सेमी ३) ४० सेमी ४) १०० सेमी

५३. एका आयताची लांबी १२ सेमी व रुंदी ५ सेमी असल्यास त्याचे क्षेत्रफळ किती चौरस सेमी होईल?

१) ३४ चौ.सेमी २) ६० चौ.सेमी ३) २४ चौ.सेमी ४) ५० चौ.सेमी

५४. ताशी ५० किमी वेगाने धावणारी बस ४ तासांत किती अंतर कापेल? (अंतर = वेग × वेळ)

१) १५० किमी २) २०० किमी ३) २५० किमी ४) १०० किमी

५५. ३.५ किलोग्रॅम (किग्रॅ) म्हणजे किती ग्रॅम?

१) ३५० ग्रॅम २) ३५०० ग्रॅम ३) ३००० ग्रॅम ४) ३५००० ग्रॅम

५६. ४ लिटर आणि ५०० मिली म्हणजे एकूण किती मिलीलिटर?

१) ४५० मिली २) ४०५० मिली ३) ४५०० मिली ४) ५००० मिली

५७. १ ते २० मधील सर्व मूळ संख्यांची एकूण संख्या किती?

१) ६ २) ७ ३) ८ (२, ३, ५, ७, ११, १३, १७, १९) ४) ९

५८. २.२५ या दशांश अपूर्णांकाचे व्यवहारी अपूर्णांकात रूपांतर कोणते? (२२५/१०० = ९/४ = २ पूर्णांक १/४)

१) २ पूर्णांक १/२ २) २ पूर्णांक १/४ ३) २ पूर्णांक ३/४ ४) २ पूर्णांक १/५

५९. एका खोक्याची लांबी ६ सेमी, रुंदी ५ सेमी व उंची ४ सेमी आहे, तर त्याचे घनफळ किती घन सेमी होईल?

१) ३० घन सेमी २) ६० घन सेमी ३) १२० घन सेमी ४) २४० घन सेमी

६०. ५ डझन केळी म्हणजे एकूण किती केळी? (५ × १२)

१) ५० २) ६० ३) ७२ ४) ४८

विभाग ३ : भाषा (मराठी) चाचणी - प्रश्न ६१ ते ८० (गुण २५)

उतारा क्र. १ (प्रश्न ६१ ते ६५ साठी):
सूर्य हा आपल्या सूर्यमालेतील ऊर्जेचा सर्वात मोठा आणि अखंड स्त्रोत आहे. सूर्यापासून आपल्याला प्रकाश आणि उष्णता मिळते. आज जगभरात प्रदूषण विरहित आणि न संपणाऱ्या सौरऊर्जेचा वापर मोठ्या प्रमाणावर वाढला आहे. घरांच्या छतावर सोलर पॅनेल बसवून सूर्यप्रकाशापासून वीज तयार केली जाते. सौर कंदील, सोलर गिझर, सोलर कुकर यांसारख्या साधनांमुळे विजेची आणि इंधनाची बचत होते. सौरऊर्जेमुळे कोणतेही प्रदूषण होत नाही, त्यामुळे पर्यावरणाचे रक्षण होते. भविष्यात पारंपारिक कोळसा आणि खनिज तेलाचा तुटवडा भासू नये म्हणून सौरऊर्जेचा जास्तीत जास्त वापर करणे आवश्यक आहे.

६१. आपल्या सूर्यमालेतील ऊर्जेचा मुख्य स्त्रोत कोणता आहे?

१) चंद्र २) सूर्य ३) वारा ४) कोळसा

६२. सूर्यप्रकाशापासून वीज तयार करण्यासाठी कशाचा वापर केला जातो?

१) सोलर पॅनेल २) जनरेटर ३) पंखा ४) शेगडी

६३. सौरऊर्जेचा सर्वात मोठा फायदा कोणता?

१) खूप धूर होतो २) प्रदूषण अजिबात होत नाही ३) खर्च वाढतो ४) आवाज होतो

६४. खालीलपैकी सौरऊर्जेवर चालणारे साधन कोणते?

१) सोलर कुकर २) गॅस शेगडी ३) डिझेल इंजिन ४) लाकडाची चूल

६५. 'अखंड' या शब्दाचा समानार्थी शब्द कोणता?

१) तुटलेले २) सातत्यपूर्ण / न संपणारे ३) थोडे ४) संपणारे

उतारा क्र. २ (प्रश्न ६६ ते ७० साठी):
मुंगी हा आकाराने अत्यंत लहान पण अत्यंत शिस्तप्रिय आणि कष्टाळू कीटक आहे. मुंग्या कधीही एकट्या राहत नाहीत, त्या नेहमी वसाहत करून (वारुळात) राहतात. त्यांच्या समाजात कामाची काटेकोर विभागणी असते. कामकरी मुंग्या दिवसरात्र अन्नाचा शोध घेतात आणि पावसाळ्यासाठी अन्न साठवून ठेवतात. मुंग्या एकामागोमाग एक शिस्तीत चालतात, कारण त्या चालताना जमिनीवर एक विशिष्ट गंधद्रव्य सोडतात. आपल्या शरीराच्या वजनापेक्षा कित्येक पटीने जास्त वजन मुंगी सहज वाहून नेऊ शकते. मुंग्यांच्या जीवनातून माणसाला कठोर परिश्रम, एकोपा, संघटन आणि शिस्त या मूल्यांची मोलाची शिकवण मिळते.

६६. मुंग्यांचे घर कशाला म्हणतात?

१) घरटे २) वारूळ ३) गुहा ४) पोळे

६७. मुंग्या एकामागोमाग एक सरळ रेषेत का चालतात?

१) आवाजामुळे २) विशिष्ट गंधद्रव्याचा माग घेत ३) प्रकाशाकडे पाहून ४) वाऱ्यामुळे

६८. कामकरी मुंग्या कोणत्या ऋतूसाठी अन्न साठवून ठेवतात?

१) उन्हाळ्यासाठी २) पावसाळ्यासाठी ३) हिवाळ्यासाठी ४) सणांसाठी

६९. मुंग्यांच्या जीवनशैलीतून माणसाला कोणती शिकवण मिळते?

१) भांडण करणे २) कठोर परिश्रम, शिस्त आणि एकोपा ३) आळसात राहणे ४) एकटे राहणे

७०. 'परिश्रम' या शब्दाचा समानार्थी शब्द कोणता?

१) कष्ट / मेहनत २) झोप ३) खेळ ४) करमणूक

उतारा क्र. ३ (प्रश्न ७१ ते ७५ साठी):
झाशीची राणी लक्ष्मीबाई या भारताच्या स्वातंत्र्यलढ्यातील एक पराक्रमी आणि तेजस्वी वीरांगना होत्या. त्यांचे मूळ नाव 'मनू' (मणिकर्णिका) असे होते. लहानपणापासूनच त्यांना घोडेस्वारी, तलवारबाजी आणि नेमबाजीची आवड होती. झाशीचे राजे गंगाधरराव यांच्याशी विवाह झाल्यानंतर त्यांचे नाव 'लक्ष्मीबाई' ठेवण्यात आले. इंग्रजांनी झाशीचे राज्य हडप करण्याचा प्रयत्न केला, तेव्हा राणीने 'मेरी झाशी नही दुंगी!' अशी गर्जना केली. आपल्या दत्तक पुत्राला पाठीवर बांधून त्यांनी रणांगणात इंग्रजांविरुद्ध अतुलनीय शौर्य गाजवले. त्यांचे बलिदान आजही संपूर्ण देशाला देशप्रेमाची प्रेरणा देते.

७१. झाशीच्या राणीचे बालपणीचे नाव काय होते?

१) जिजाऊ २) मनू (मणिकर्णिका) ३) सईबाई ४) अहिल्या

७२. राणी लक्ष्मीबाईंना लहानपणापासून कोणत्या गोष्टींची आवड होती?

१) चित्रकला २) घोडेस्वारी व तलवारबाजी ३) संगीत ४) नृत्य

७३. इंग्रजांविरुद्ध लढताना राणी लक्ष्मीबाई यांनी कोणती गर्जना केली?

१) 'जय जवान जय किसान' २) 'मेरी झाशी नही दुंगी!' ३) 'चले जाव' ४) 'स्वराज्य हा माझा जन्मसिद्ध हक्क आहे'

७४. राणी लक्ष्मीबाई यांनी रणांगणात कोणाशी शौर्याने लढा दिला?

१) मुघलांशी २) इंग्रजांशी ३) पोर्तुगीजांशी ४) डचांशी

७५. 'शौर्य' या शब्दाचा योग्य अर्थ कोणता?

१) भीती २) पराक्रम / धाडस ३) नम्रता ४) आनंद

उतारा क्र. ४ (प्रश्न ७६ ते ८० साठी):
योगासने आणि प्राणायाम ही भारताने संपूर्ण जगाला दिलेली अनमोल देणगी आहे. योग म्हणजे केवळ शरीराचा व्यायाम नसून ते मन, बुद्धी आणि शरीर यांना जोडणारे शास्त्र आहे. दररोज सकाळी योगासने केल्याने शरीर लवचिक, चपळ आणि निरोगी राहते. प्राणायामामुळे श्वासोच्छ्वासावर नियंत्रण येते आणि मनाची एकाग्रता वाढते, ज्यामुळे ताणतणाव दूर होतो. विद्यार्थ्यांसाठी योगासने अत्यंत फायदेशीर आहेत, कारण यामुळे स्मरणशक्ती वाढते आणि अभ्यासात मन एकाग्र होते. जागतिक पातळीवर २१ जून हा दिवस 'आंतरराष्ट्रीय योग दिन' म्हणून मोठ्या उत्साहाने साजरा केला जातो.

७६. भारताने संपूर्ण जगाला दिलेली अनमोल देणगी कोणती?

१) योगासने आणि प्राणायाम २) मोबाईल ३) मोटारगाडी ४) संगणक

७७. प्राणायाम केल्यामुळे माणसाला कोणता मुख्य फायदा होतो?

१) भूक लागत नाही २) मनाची एकाग्रता वाढते व तणाव दूर होतो ३) झोप येत नाही ४) वजन वाढते

७८. 'आंतरराष्ट्रीय योग दिन' कोणत्या दिवशी साजरा केला जातो?

१) १५ ऑगस्ट २) २१ जून ३) २६ जानेवारी ४) ५ सप्टेंबर

७९. विद्यार्थ्यांसाठी योगासने का उपयुक्त आहेत?

१) स्मरणशक्ती वाढते व अभ्यासात मन लागते २) खेळायला वेळ मिळतो ३) शाळेत सुट्टी मिळते ४) भूक वाढते

८०. 'एकाग्रता' या शब्दाचा अर्थ काय?

१) चंचलता २) चित्त एका ठिकाणी स्थिर असणे ३) राग येणे ४) आळस करणे

इयत्ता चौथी व पाचवी नवोदय / शिष्यवृत्ती WhatsApp ग्रुपमध्ये सामील व्हा!

दररोज नवीन सराव चाचण्या, सराव प्रश्नपत्रिका व नवोदय अभ्यास साहित्य मिळवण्यासाठी खालील बटनावर क्लिक करा.

📱 नवोदय व शिष्यवृत्ती WhatsApp ग्रुप जॉइन करा

👇👇👇👇👇👇👇

*No private class*

*ONLY घरचा अभ्यास*

सर्व जिल्हा परिषद शाळेतील पालकांनी खालीलप्रमाणे इयत्तानुसार ग्रुपवर add व्हावे...

आपल्या पाल्याच्या group मध्येच add व्हावे ही नम्र विनंती....

इयत्ता पहिली

इयत्ता दुसरी 

 इयत्ता तिसरी 

इयत्ता चौथी 

इयत्ता चौथी 

इयत्ता पाचवी

 इयत्ता सहावी व सातवी