टीईटी (TET) पेपर १ आणि २ च्या तयारीसाठी 'वाक्याचे प्रकार' या घटकावरील महत्त्वाचे नियम आणि उदाहरणे खालीलप्रमाणे आहेत:
वाक्याचे प्रकार (Types of Sentences)
मराठी व्याकरणात वाक्यांचे वर्गीकरण दोन प्रकारे केले जाते:
१) आशयावरून व विधानावरून पडणारे प्रकार
२) क्रियापदाच्या रूपावरून पडणारे प्रकार
१. आशयावरून व विधानावरून पडणारे प्रकार:
-
विधानार्थी वाक्य (Assertive Sentence):
- नियम: ज्या वाक्यात केवळ विधान केलेले असते.
- उदा: मी दररोज अभ्यास करतो.
-
प्रश्नार्थी वाक्य (Interrogative Sentence):
- नियम: ज्या वाक्यात प्रश्न विचारलेला असतो.
- उदा: तुझे नाव काय आहे?
-
उद्गारार्थी वाक्य (Exclamatory Sentence):
- नियम: मनातील उत्कट भावना व्यक्त केलेल्या असतात.
- उदा: अबब! केवढा मोठा हा साप!
-
होकारार्थी वाक्य (Affirmative Sentence):
- नियम: वाक्यातून होकार दर्शविला जातो.
- उदा: त्याला वाचन आवडते.
-
नकारार्थी वाक्य (Negative Sentence):
- नियम: वाक्यातून नकार दर्शविला जातो.
- उदा: मला खोटे बोलणे आवडत नाही.
२. क्रियापदाच्या रूपावरून पडणारे प्रकार:
- स्वार्थी वाक्य: क्रियापदाच्या रूपावरून फक्त काळाचा बोध होतो. (उदा: मुले शाळेत गेली.)
- आज्ञार्थी वाक्य: आज्ञा, आशीर्वाद, विनंती किंवा उपदेशाचा बोध होतो. (उदा: मुलांनो, शांत बसा.)
- विद्यार्थी वाक्य: कर्तव्य, शक्यता, योग्यता किंवा इच्छा व्यक्त होते. क्रियापदाच्या शेवटी 'वा, वी, वे' असे प्रत्यय असतात. (उदा: आई-वडिलांची सेवा करावी.)
- संकेतार्थी वाक्य: 'जर-तर' च्या स्वरूपातील अटींचा बोध होतो. (उदा: जर पाऊस पडला, तर पीक चांगले येईल.)
३. वाक्यातील विधानांच्या संख्येवरून पडणारे प्रकार:
- केवळ वाक्य (Simple Sentence): ज्या वाक्यात एकच उद्देश (कर्ता) आणि एकच विधेय (क्रियापद) असते.
- मिश्र वाक्य (Complex Sentence): एक मुख्य वाक्य आणि एक किंवा अधिक गौण वाक्ये 'उभयान्वयी अव्ययांनी' जोडलेली असतात. (उदा: जेव्हा आकाश ढगाळते, तेव्हा मोर नाचू लागतो.)
- संयुक्त वाक्य (Compound Sentence): दोन मुख्य वाक्ये 'आणि, व, किंवा, पण' यांसारख्या अव्ययांनी जोडलेली असतात. (उदा: मी अभ्यास केला आणि परीक्षेत पास झालो.)
TET परीक्षेसाठी टीप: परीक्षेत बऱ्याचदा मिश्र आणि संयुक्त वाक्यांची उदाहरणे देऊन प्रकार ओळखायला विचारले जातात. क्रियापदाच्या प्रत्ययांवरून (उदा. विद्यार्थी वाक्यातील 'वा-वी-वे') प्रकार ओळखणे सोपे जाते.
या नोट्स तुम्हाला अभ्यासासाठी उपयुक्त ठरतील.
मार्गदर्शक: प्रशांत पेंधे सर 🙏**
*Z.P. शाळा सपाटपाडा, ता. शहापूर*
